محاسبه درز انقطاع در استاندارد ۲۸۰۰ و مبحث ششم مقررات ملی ایران

آیین‌نامه‌های مختلف از جمله استاندارد ۲۸۰۰، به منظور محاسبه فاصله درز انقطاع، ساختمان‌ها را به دو گروه کمتر از ۸ طبقه و بیشتر از ۸ طبقه دسته‌بندی می‌کنند. در ادامه نحوه محاسبه درز انقطاع در این دو گروه ساختمان بررسی می‌شود. همچنین دقت شود که درز انقطاع باید در وجوهی از ساختمان اجرا شود که همسایه وجود دارد یا در ساختمان های با مقیاس بالا مانند مجتمع های تجاری، ورزشی، فرهنگی و… در مکان هایی که طبق آیین نامه، جداسازی سازه ای الزام می گردد. در غیر این صورت دیگر مساله ضربه ساختمان مجاور مطرح نیست.

محاسبه درز انقطاع در ساختمان‌های کمتر از ۸ طبقه

در این گروه ساختمان‌ها، فاصله هر طبقه از مرز زمین مجاور حداقل باید برابر پنج هزارم ارتفاع آن طبقه از روی تراز پایه باشد.

ملاحظات معماری

برای حذف یا کاهش خسارت و خرابی ناشی از ضربه ساختمان های مجاور به یکدیگر، ساختمان ها باید با پیش بینی درز انقطاع از یکدیگر جدا شده و یا با فاصله ای حداقل از مرز مشترک با زمین های مجاور ساخته شوند. برای تامین این منظور، در ساختمان های با هشت طبقه و کمتر، فاصله هر طبقه از مرز زمین مجاور حداقل باید برابر با پنج هزارم ارتفاع آن طبقه از روی تراز پایه باشد. در ساختمان های بیشتر از هشت طبقه و یا ساختمان های با اهمیت “خیلی زیاد” و “زیاد” با هر تعداد طبقه، عرض درز انقطاع باید با استفاده از ضابطه بند آخر صقحه تعیین شود.

فاصله درز انقطاع را می توان با مصالح کم مقاومت، که در هنگام وقوع زلزله بر اثر برخورد دو ساختمان، به آسانی خرد می شوند، به نحو مناسبی پر نمود به طوری که پس از زلزله به سادگی قابل جایگزین کردن و بهسازی باشند.

لازم به ذکر است که با توجه به اشکال رو به رو، همیشه رعایت ۰/۰۵ ارتفاع برای کل ساختمان ضروری نیست.

 

اثر کاهش مساحت پلان در ارتفاع روی درز انقطاع

با توجه به نحوه محاسبه و رابطه مذکور، فاصله درز انقطاع در ارتفاع زیادتر شده و بنابراین برای ساختمان‌های با تعداد طبقات زیاد، این فاصله را می‌توان با جابجایی ستون در طبقات بالاتر اجرا کرد و به این ترتیب مساحت بزرگ‌تری را برای طبقات پایین‌تر فراهم کرد. اما در صورتی که تعداد طبقات کم باشد، مثلا برای سازه بتنی، این فاصله را می‌توان با کم کردن ابعاد ستون از گوشه ساختمان و از یک جهت انجام داد.

 

درز انقطاع در ساختمان‌های با ارتفاع متفاوت در دو طرف

در ساختمان‌های با اهمیت خیلی زیاد و زیاد با هر تعداد طبقه و یا در ساختمان‌های بیشتر از هشت طبقه، عرض درز انقطاع بین دو ساختمان مجاور باید با استفاده از تغییرمکان جانبی غیرخطی طرح، در طبقه با در نظر گرفتن اثر پی-دلتا تعیین شود. برای این منظور، پس از محاسبه این تغییر مکان برای هر دو ساختمان می‌توان از جذر مجموع مربعات دو عدد برای محاسبه فاصله درز انقطاع استفاده نمود لازم به ذکر است که معمولا اطلاعات ساختمان مجاور در دسترس نیست، به همین منظور نیاز است از روش دوم (رابطه ۷۰ درصد) که در ادامه اشاره می‌شود، استفاده شود.

اگر از تحلیل‌های غیرخطی نظیر تحلیل پوش‌آور و تحلیل تاریخچه زمانی استفاده شود، نرم افزار مقدار تغییرمکان جانبی غیرخطی را گزارش خواهد داد. اما در صورتیکه از تحلیل‌های خطی نظیر استاتیکی معادل و تحلیل طیفی استفاده شود، نرم افزار مستقیما قادر به محاسبه تغییرمکان جانبی غیرخطی نیست و باید تغییرمکان جانبی خطی را در ضریب بزرگنمایی تغییرمکان Cd ضرب کرد تا تغییرمکان جانبی غیرخطی بدست آید.

در صورتیکه مشخصات ساختمان مجاور در دسترس نباشد، حداقل فاصله هر طبقه ساختمان از زمین مجاور باید برابر ۷۰% مقدار تغییر مکان جانبی غیرخطی طرح در آن طبقه ساختمان درنظر گرفته شود ، بنابراین امکان محاسبه طبق رابطه مذکور وجود ندارد و در بنابراین راه حل منطقی، در نظرگرفتن درز انقطاع مطابق با ساختمان‌های زیر ۸ طبقه یعنی ۰۰۵/۰ ارتفاع طبقه از تراز پایه است که در این صورت باید حتما کنترل‌های طراحی صورت گیرد. به این صورت که با توجه به نقضی که در ضابطه و محاسبه درز انقطاع انجام دادیم، باید بعد از طراحی، در کنترل‌های لازم، حداکثر تغییرمکان سازه را به صورتی در نظر بگیریم که با استفاده از رابطه ۷۰ درصد تغییرمکان جانبی غیرخطی، درز انقطاع به مقداری که در نظر گرفتیم، محدود بشود.

 

درز انقطاع در ساختمان‌های بیش از ۸ طبقه و یا ساختمان‌های با اهمیت زیاد و خیلی زیاد

در ساختمان های با اهمیت “خیلی زیاد” و “زیاد” با هر تعداد طبقه و یا در ساختمان های بیشتر از هشت طبقه، عرض درز انقطاع بین ساختمان و ساختمان مجاور باید با استفاده از تغییر مکان جانبی غیر خطی  طرح در طبقه (با در نظر گرفتن اثرP – ) تعیین شود. برای این منظور پس از محاسبه این تغییر مکان برای هردو ساختمان می توان از جذر مجموع مربعات دو عدد برای تعیین درز انقطاع استفاده نمود.

در صورتی که مشخصات ساختمان مجاور در دسترس نباشد، حداقل فاصله هر طبقه ساختمان از زمین مجاور باید برابر ۷۰% مقدار تغییر مکان جانبی غیرخطی  طرح در آن طبقه ساختمان درنظر گرفته شود.